بیماری سرطان چيست؟
سرطان نوعی بيماری است که در آن سلولها توانايی تقسيم و رشد عادی خود را از دست می دهند و سلول ها به طور بی رویه و کنترل نشده تقسیم و تکثیر می شوند . از اجتماع اين سلولها ، توده ای به نام تومور ايجاد میشود. اگر تومور به منطقه ای محدود ختم شود و قابلیت و توان تهاجم به ساير بافتها و ارگانهای مجاور را نداشته باشد، تومور خوش خيم (غيرسرطانی) نامیده می شود و اگر تومور گسترده شده و یا بطور بالقوه قابليت تهاجم و سرایت به ساير بافتها و ارگانها را داشته باشد بدخيم يا سرطانی ناميده میشود . تومور های سرطانی گاهی حالت تهاجمی پيدا کرده و به ساير بافتهای بدن، عمدتا از طريق خون و لنف، سرايت میکنند و تومورهای جديدی را ايجاد میکنند که به آن متاستاز (Metastases ) گویند .
اطلاعات کلی در رابطه با سرطان
۱- بيش از 2۰۰ نوع سرطـان شناسايي شده است و اين سرطــان ها در هر قسمتــي از بدن مي تواند تظاهر پيدا كنند.
2- بیش از دو سوم سرطان ها قابل پیشگیری و درمان میباشند.
3- مرگ ناشي از سرطان در سال ۲۰۰7 ، حدود 6/۷ ميليون نفر بوده است كه ۱۳% از كل ۵۸ ميليون مرگ در سراسر جهان را به خود اختصاص داده است.
۳- بيش از ۷۰% تمام مرگ هاي ناشي از كانسر در كشورهاي كم درآمد يا با در آمد متوسط اتفاق ميافتد.
۴- چهار سرطان شايع و كشنده در مردان در سراسر جهان عبارتند از ريه ـ معده ـ پروستات ـ كولوركتال .
۵- چهار سرطان شايع و كشنده در زنان به ترتيب عبارتند از سرطان سينه ـ ريه ـ معده ـ كولوركتال .
۶- مصرف دخانيات از مهمترین عوامل سرطان ها در جهان مي باشد.
۷- يك پنجم كل سرطانهاي سراسر جهان در ارتباط با يك عفونت مزمن می باشد، مثل ويروس پاپيلوهاي انساني (HPV ) كه باعث كانسر سرويكس در زنان مي شود ، ويروس هپاتيت BوC که باعث سرطان كبد مي شود و هلیکوباکتر پیلوری که در ارتباط با سرطان معده می باشد .
۸- يك سوم كانسر ها اگر در مراحل اوليه تشخيص داده و درست درمان شوند، قابل معالجه ميباشند.
9- ۴۰% سرطان ها عمدتاً بوسيله عدم مصرف دخانيات، داشتن تغذيه سالم، انجام فعاليت بدني و پيشگيري از عفونت هايي كه ممكن است منجر به كانسر شوند، قابل پيشگيري هستند.
سرطان چه موقع ایجاد می شود:
1-وقتی که برخی از سلولها به طور غيرقابل کنترل شروع به تکثير کنند.
2- زمانی که بخش هايی به طور طبيعی عهده دار دفاع از بدن می باشند . مانند سيستم ايمنی بدن به هر علتی دچار اختلال در عملکرد طبیعی خود شده و قادر به پيشگيری از تقسيم بی رويه سلول نباشند.
ژن مسئول در ایجاد بیماری سرطان:
۱- آنکوژنها (ژنهای سرطانزا) : که در شرايط عادی در فرستادن پيام به سلول برای تکثير نقش دارند. اختلال و تغيير در اين سلولها منجر به تکثير نامنظم سلول شده و سلول سرطانی ایجاد می گردد.
۲- ژنهای سرکوبگر تومور- (Tumour suppressor genes ) اين ژنها پروتئينهای خاصی را توليد میکنند که در شرايط عادی وظيفه معکوس آنکوژنها را داشته و به سلول پيام توقف تکثير میدهد و مانع تکثیر بی رویه سلولی می گردد. يکی از مهمترين ژنهای اين گروه ژنی به نام p53 است.
۳- ژنهای خودکشی- (آپوپتوسیس):کهبه معنی مرگ برنامه ریزی شده سلول است .خودکشی سلولها يا مرگ سلول يکی از مهم ترين عوامل پيچيده سلولی است که به سلول توانايی خودکشی در شرايط غيرمعمول را میدهد تا مانع شيوع تکثير و آسيبديدگی به ساير سلولها شود. هنگامی که ژنهای خودکشی آسيب پيدا کنند ديگر قادر به فعاليت خود برای نابود کردن سلول معيوب نبوده و مرگ سلولی ایجاد نشده و سلول به رشد خود ادامه داده و تومور سرطانی ایجاد می میشود.
۴- ژنهای ترميمی دی ان ای- (DNA repairing genes ) اين ژنها مسئول ترميم DNA آسيب ديده و معيوب(جهش یافته) در سلول هستند که با ترشح پروتئينهای متفاوت زمينه ترميم دی ان ای آسيب ديده را فراهم می کنند. اما زمانی که خود اين ژن های ترميمی دی ان ای آسيب می بينند، سلول، ديگر توانايی ترميم خود را از دست داده و اختلالات ژنتيکی و ترميم نشدن دی ان ای در سرطان معیوب (جهش یافته)منجربه تومور سرطان میشود.
علل ایجاد سرطان:
سرطان يک فرايند پويا است که توسط متغيرهای ناشناخته و مستقل متعددی موجب تغييرات در سطح مولکولی سلول شده و منجر به تداخل در سيستم تکثير سلول میشود.
عواملی که به ايجاد سلولهای سرطانی کمک میکنند عبارتند از:
استعداد ميزبان: عوامل ژنتيکی از جمله نقايصی در کروموزومها و يا انتقال ژن معيوب به جنين.
عوامل ايمنولوژيک(ايمنی): مانند اختلال و ضعف ونارسايی در سیستم ايمنی طبيعی بدن
داروهای سرکوبگر ايمنی: موجب سرکوب و تضعیف قدرت ايمنی طبيعی بدن شده و زمينه ابتلا به سرطان را فراهم می کنند مثل دارو هایی که برای جلوگیری از دفع پیوند ، افراد گیرنده پیوند اعضا مصرف می نمایند .
عوامل محيطی: تماس با مواد سرطانزا مانند آزبست در صنایع تولید پشم شیشه و ..، اشعه یونیزان مثل اشعه ایکس در حرف مختلف مثل پزشکی و..،مواد رادیو اکتیو در صنایع صنعتی و معدن و..، نور مستقیم آفتاب برای کشاورزان ، ماهیگیران و...،سموم نباتی و حشره کش ها در صنعت و کشاورزی ،آب و هوای آلوده به آلاینده های صنعتی وکشاورزی و...
ويروسهای القا کننده سرطان: ويروسهايی هستند که قابليت تغيير دادن در عملکرد سلولی را که آلوده میکنند، دارند و در نتيجه منجر به تکثير خارج از کنترل سلولهای مورد نظر میشوند.
عوامل ترشح هورمونی: مثل داروهای حاوی استروژن که فرد بی رویه مصرف می نماید مثل انواعی از قرص های ضد بارداری و یاترشح غیر طبیعی این هورمون ها در بدن مثل افراد دارای تخمدان های پولیکیستیک و....
روش های درمان سرطان:
هر نوع سرطان بر اساس مشخصات اختصاصی خود شامل :هیستو پاتولوژی ،درجه تمایز سلولی (Grade)، مرحله بیماری (Stage) ،محل سرطان ، سن بیمار ،بیماری زمینه ای ( مثل دیابت،نارسائی تنفسی و قلبی و...)و ... درمان خاص خود را دارد اما روش های متداول و اصلی درمان سرطان عبارتند از:
ا-جراحی
۲-راديوتراپی
۳-شیمی درمانی
۴-هورمون درمانی.
